11. КУЭСЭ ХЬЭСЭГЪУ УМЫЩI
Еуэрэ-еуэрэт, жи, зы лIыфI гуэрым къуэ закъуэ иIэт, жылэр Къуиижь ЦIыкIукIэ къеджэу. ЛIыфIыр къытехуэри, ажалым къигъэгузавэ щыхъум, и къуэр иреджэ:
– Си щIалэ,- жи,- нобэ къэс си жьауэм ущIэтами, дяпэкIэ уи закъуэу упсэун хуейщ,- жери.- Сэ си бауэ бжыгъэр нэсауэ къыщIэкIынщи, мы зы псалъэр уэсяту къыпхузогъанэ куэсэ хьэсэгъу умыщI!
Арати, лIыфIыр лIэри щIалъхьэжащ.
3эман дэкIри, хьэдэIус хуищIын щыхъум, гуэдз сэб¹ къригъа¬хъуэри, щхьэлым ихьащ. 3дихьам, щхьэлтетыр куэсэти, къыIуигъэ¬зыкIыжри етIуанэм кIуащ. ЗдэкIуа гуэрым куэсэ уэршэру щIасти, IуигъэзыкIри ещанэм хуиунэтIащ. Ещанэ гуэрым куэсэ хьэжэкIуэ къэкIуауэ ирохьэлIэ. «Мы дунейр куэсэ защIэ хъуамэ, слIо сэ сыбгъэщIэнур!» – жери щIохьэ.
– Сыт къэпхьар, Къуиижь ЦIыкIу?- жери къыпожьэ Куэсэр.
– Ди адэм и хьэдэIусыпхъэу зы гуэдзэ сэб къэсхьащ, – жи Къуиижь ЦIыкIу.
– Сэри ди анэм и хьэдэIусыпхъэу зы гуэдз сэб къэсхьащ, – жи Куэсэм.- Ауэ, уэлэхьи, уэ уи гуэдз сэбми уи адэ тхьэмыщкIэм къыхуищIэжын щымыIэ, сэ си гуэдз сэбми си анэ мыгъуэм къыхуищIэжын щымыIэ! – жи.- Абы нэхърэ пцIы зыдэдгъэупси, нэхъ телъыджэ зыупсым сэбитIри еттынщи, ар нэхъ зыгуэр хъунщ, – жи Куэсэм.
– Ерэхъу!- жери къытохьэ Къуиижь ЦIыкIу. – НтIэ апхуэдэу щыхъуакIэ, уэ унэхъыжьщи, пэ уэгъуэр узот, – жи, – къыхэдзэ!
-Къыхэздзэмэ, къыхэздзэ – жи Куэсэм. Мис мыпхуэдэ телъы¬джэ си нэгу щIэкIащ сэ. Еуэри, зы джэд. къуэлэныжьиIэт ди анэ мыгъуэми, ар даIимауэ – 2 щIэкIацIэрт, къикIэцIар дгъуэтыжтэкъым. ИтIанэ ди анэм сриджэри унафэ къысхуищIащ, ди джэд къуэлэ¬ныжьыр къэгъуэтыжи, зыщIыпIэ щIэдзэ, щIэмыkIэцIэн щхьэкIэ жери. Хьэблэ цIыкIур хэзгъэхьэри, тхьэмахуэкIэ лъыхъуауэ. Шэчэр ауз къыщагъуэтыж аби, къахуж. Сэ къызоубыдри ди пщэфIапIэм щIызодзэр аби, унэм сыщIохьэж. «Къэбубыда?» «Къэзубыдащ». «НтIэ дэнэ пхьа?» «ПщэфIапIэм щIэздзащ». «Ан-на, хьэкъущыкъур зэхикъутэнщ!» – щыжиIэм, сыкъыщIэкIыжри – джэд къуэлэны¬жьыр къакъэу пщIантIэм дэтт. Сожэри пщэфIапIэм и бжэр Iузох: джэдыкIэр унэм щIэз хъури, джэдыжьыр уэнжакъымкIэ икIэцIыкIыжри къелъэжауэ арат – уэнжакъыпэм джэдыкIэр къелъэлъэхт иджыри! Апхуэдэ телъыджэ зылъэгъуа щыIэ? – жери иухащ, ж и, Куэсэм.
– Щхьэ щымыIэу, Куэсэ, уэлэхьи, сэр дыдэм сылъэгъуам апхуэдэ! – жери кърегъажьэ Къуиижь ЦIыкIу. – Ди анзми иIащ зы джэд пщэ пцIанэжь цIыкIу, адэжынэ хуэдиз фIэкIа мыхъуу, даIимауэ щIэкIацIэу, къикIэцIар кIуэду. Нанэ иризэгуэпт аби, къызэлъэIуащ, «а гъуамэр къэубыди, джэдэщым щIэдзэ», – жери. Шууищэ згъэшэсри, и лъэужьыр яхум, яхум, яхуурэ, Индыл щIыб къыщагъуэтыжри, кърагъэгъазэщ аби, ерагъ -псэрагъкIэ къахужащ. Сэ къэзубыдри джэдэщым щIэздзэщ аби, сыщIыхьэжащ. «Къэбубыда?» «Къэзубыдащ». «Дэнэ пхьа?» «Джэдэщым щIэздзэжащ». Ар жысIа къудейуэ джэд кIий макъ къоIу. СыкъыщIэжмэ – a зы дакъикъэм джэдыкIэр джэдэщым щIэз хъущ аби, пщэ пцIанэжь цIыкIур бжыкъум ирикъузылIауэ ипIытIурэ игъэкIийуэ арат! ПсынщIэу арэф кIапэр сIэтщ аби, джэдыр къыдэзгъэкIыжри сутIьшщыжащ, уи щхьэ зэрыхьщ уэ гъуамэм жисIэри.
СепIэщIэкIыу джэдэщ бжэIупэм деж хьэм тесхри, згъэкъэбзэжщ аби, сылъаIуэурэ, цIыкIу-инми, хьэблэм дэсыр зэхуэсшэсащ. 3эхуэсшэсри, хьэнцэ зырыз естри, джэдыкIэр къыщIезгъэтхъущ аби, хьэмым тессащ. ДжэдыкIэр хьэмым тессэщ, си шитIыр тесщIэжри, адакъэрэ анэщIэрэ зэхэкIыхукIэ сIуащ. Адакъэ-анэщIэр зэхэкIри адакъэфIитI къахэкIащ абы, мэз урикIуэ хъууэ, мэкъушэ урикIу хъууэ.
СыщыгуфIыкIащ адакъэм. Гум щIэсщIэри срилажьэу, срипсэууэ¬рэ, йоуэри, махуэ гуэрым къуажэр шыгъуншэ мэхъу. Жылэр зэхуос зэхоплъэжри, Мэздэгу шыгъушэ бгъакIуэ хъуну витI ягъуэтыркъым. Сыт ящIэнт, си дей къокIуэри къызолъэIу.
– Къуажэ кIуэду докIуэд, тхьэм и хьэтыркIэ, уи адакъитIыр щIэщIи, Мэздэгу шыгъушэ тхуэкIуэ! – жаIэри.
СхуэгъэщIэхъуакъым жылэр. Мэздэгу срикIуэри, шыгъу гулъэфI къискIутэщ аби къэзгъэзэжауэ, уэлбанэшхуэ къыстехъуэри, си адакъитIри пщэ пцIанэти, тIуми я пщэр кIуэдащ. Сыкъэсыжри сыщIэупщIащ, адакъэпщэ кIуэдам сыт и хущхъуэу пIэрэ жысIэри.
– Еуи,- жаIащ,- дэшхуей купщIэ уби, адакъэпщэм телъхьи, абы игъэхъужынущ, – жаIэри.
СщIащ апхуэдэу. Дэшхуей купщIэ пэгун згущ, сыубыжри, адакъэжьитIым я пщэ кIуэдам теслъхьэщ, Iуэм изгъэхьэжщ, хьэлэр IузукIэжщ аби, сыкъэкIуэжри сыгъуэлъыжащ. Нэху дыкъекIри сыжащ зэрыхъуам сеплъыну. Сыжэри – мо пшэм лъэIэсу дэшхуей жыгитI я пщэ зырызым къытекIауэ! «Алыхь-алыхь, мыр слIо!» – ¬жысIэри зы дэшхуеим сыдэжеящ сеплъыну. Жыгым и щхьэр губгъуэшхуэт, удзыпцIэрэ мэкъупIэ бэлыхьу. «Си унэр алыхьым къибгъащ!» – жысIэри, вэрэвий зэщIэсщIэщ аби, дэсхуейри, зыкъо¬мыр мэкъупIэу къэзгъанэщ аби, адрейр зващ: и ныкъуэм хъарбыз хэссащ, и ныкъуэм фонащэ хэссащ. Вэрэвийр къесхухыжри щIэстIыкIыжащ.
Ауэрэ мэкъуауэгъуэр къыщысым, шэмэджыр сщтэри, мэкъур пызупщIыну дэшхуейм сыдэкIуеящ. Хьэсэр зэрыхъуам сеплъыну сыхохьэри, гъуэжь хъуауэ зы фонащэшхуэ сыхуозэ. Фонащэр къыщIэсчщ, и щхьэр тезгъэжри, сиплъэмэ, аддэ жыжьэу зы шу гуэрым тхьэкIумэкIыхь кърихужьауэ къихурт, фочкIэ къыкIэлъыуэу. Шум сыкъыщилъагъум, къэджащ:
– Ехь, маржэ хъун, умыгъакIуэ тхьэкIумэкIыхьыр! – жери.
– Уэлэхьи, сэ ар сIэщIэмыкIын!- жысIэри, си къамэр къисхщ аби, сыуващ фонащэбжэм дей.
ТхьэкIумэкIыхьыр зы зэман зэ къэсри, къыщижым, сепхъуэщ аби, и кIэр къысIэрыхьэри къыпысчащ. Къыпысчар хьэфэ тхылъти (3) сыкъеджэри: «Тхьэуэ мыр зи Куэсэ, Куэсэм И гуэдз сэбыр Къуиижь ЦIыкIу еи хъуам!»- жиIэу къисхащ! – жери иухащ Къуиижь ЦIыкIу и пцIы телъыджэр.
Арати, Куэсэм и гуэдз сэбри лIыфIым хьэдэIус хуащIащ, жи.

(1) Сэб – хьэлш, гарц жыхуаIэращ.
(2) ДаIимауэ – зэпымыууэ.

Sayfalar: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16