2. НЫСЭ ГУБ3ЫГЪЭМ И ТАУРЫХЪ
Пэжи пцIыи, ауэ, зэрыжаIэмкIэ, къуажэ гуэрым дэст лIыфI гуэр, зекIуэлI-зекIуэш жыхуаIэм хуэдэу. ЛIыфIым къуэ закъуэ иIэти, и къэшэгъуэ хъуат. И къэшэгъуэ хъуат щIалэми, лIыфIыр гупсысащ: «Си щIалэр хэзгъадэрэ къезгъашэмэ, шы дахэ мыжэ къишэнщ,¬ жери.- Абы нэхърэ сэ сыхухэдэнщи, жэр къыхухэсхынщ».
ЩIэупщIэщ-къыщIэупщIэри, хъыджэбзыфIщ жыхуаIэм я нэхъ дахэр къыхуишащ.
Къыхуиша къудейуэ, «накIуэ, щIалэ!»- жери, здишэри щIишэри къыжримыIэу, лIыфIым и къуэ закъуэр егъэшэс аби, ирешажьэ. КIуэм-лъэм, кIуэм-лъэурэ, сыхьэт гъуэгу якIуауэ, лIыфIым жеIэ:
– Гъуэгум пкIэлъей къедзыт, щIалэ!- жери.
ЩIалэр Iэнкун мэхъу:
– Ар дауэ, ди адэ?- жери.- Гъуэгум пкIэлъей ирадз хабзэ?- жи.
– EIым еIыж, уэ гъуамэр укъыспэпсэлъэжауэ!- жери, лIыфIыр и къуэм щIопщкIэ къоуэри и натIэр къызэпрехулъэкI.
ЛIыфIым къигъазэри къэкIуэжащ, и къуэри щIэмыхьэ-щIэмынэу къыкIэлъыкIуэжри, пщыхьэщхьэм, и лэгъунэм щIыхьэжа нэужь, нысащIэр къоупщI:
– А-Iей, сыт мы уи натIэм къытехуар?- жери.
ЛIыфIыр щхьэгъубжэ лъабжьэм къыщIэуващи, къодаIуэ ныб¬жьыщIэхэм зэжраIэм.
– Уэлэхьи, сымыщIэ,- жи щIалэм,- ди адэм къыщыщIар:
Iуэху щыIэщ жиIэри сришажьэщ аби, дыздэкIуэм, «гъуэгум пкIэлъей къедз!»- жери къыспиубыдащ. «А зиунагъуэрэ, гъуэгум пкIэлъей ебдз хъурэ?»- жысIэри щызгъэщIагъуэм, укъыспэпсэлъэ¬жащ жиIэри щIопщкIэ къызэприхулъэкIащ си натIэр,- жи.
– Тхьэ, уи адэр и жьыщхьэ делэ хъужам!- жи нысащIэм.¬ Апхуэдэ телъыджэ цIыхум пэбубыд хъун?
«Еууей, сыдэри сыдакъуэт: уэлэхьи, ар нысэ мыхъуа!»- жеIэри пщэдджыжьым яхурегъэшэж и адэ-анэм: хъер фхухъу!- жери.
ЛIыфI гуэрыр щIэупщIэ-къыщIэупщIэжурэ, зыкъом къыхуагъэ¬лъэгъуа хъунти, я нэхъ къабзэрэ я нэхъыфIу хэтыр къыхуешэ.
Къыхуешэ аби, тхьэмахуи димыгъэкIыу, «накIуэ, щIалэ!»¬Жери, и къуэр егъэшэс аби, здишэри щIишэри жримыIэу, ирешажьэ и адэм. КIуэм-лъэм, кIуэм-лъэурэ, сыхьэтитI гъуэгу якIуауэ, лIыфIым жеIэ:
– ИIэт,щIалэ, гъуэгур къызэпыупщIыт!- жи.
ЩIалэр къэуIэбжьащ, арщхьэкIэ пэпсэлъэжмэ кърищIэнур ищIэжырти, зыри жимыIэу и джатэр кърилъэфри, гъуэгур иупщIа¬тэу щIедзэ.
– Едым и лыр ушхи ушх уэ гъуамэм!- жеIэри, аргуэрыжьти, и къуэм и натIэр щIопщкIэ къыхузэпрехулъэкI.
Езым занщIэу къегъазэри къокIуэж, и къуэри щIэмыхьэ-щIэмы¬нэурэ къыкIэлъокIуэж аби, жэщ зэрыхъуу, и лэгъунэм щIохьэж. И лIым И натIэ зэпрыхулъэкIар щилъагъукIэ, нысащIэр къыхуогуза¬вэ:
– Ан-на мыгъуэ, мы уи натIэм къыщыщIар сыт?- жери.
– Уэлэхьи, сымыщIэ,- жи,- ди адэм къыщыщIар, мэжнун имышхамэ: зэ сыздришажьэри, гъуэгум пкIэлъей къедз жиIэри къыспиубыдащ; ар щызгъэщIагъуэм, щIопщкIэ къызэуэри си натIэр къызэприхулъэкIащ,- жи.- Иджыргуэрым сыздришажьэри, «гъуэ¬гур къызэпыупщI!»- жери къыспиубыдащ. Упэпсэлъэж зэрымыхъу¬нур къызгурыIуати, си джатэр къисхри, гъуэгур зэпызупщIу сыуващ. Сыщыувым, ар имыдэу, щIопщкIэ къызэуэри си натIэр къызэприху¬лъэкIащ,- жи.- Тхьэр игъэпцI зыщIэм зыхуейр!
– А жьыщхьэ мыгъуэ хъун, уи къуэ закъуэм и нэр къипхур¬ти!- жи нысащIэм.- Тхьэ, а уи адэр зэтесыжу къыщIэмыкIын!
ЛIыфIыр къакIэщIэдэIухьу щхьэгъубжэ лъабжьэм щIэтти, и щхьэр къыфIэхуащ: «Еу-уей, сыдэри сыдакъуэт!- жери.¬ Уэлэхьи, мырам нысэ мыхъуххэну пызыхыжар!» Арати, нэху къызэрекIыу ари и адэ-анэм яхурегъэшэж: ди насып хэлъкъым! ¬жери.
Зэ мыхъуми зэ хъункъэ жери, лIыфIыр мэшэс аби, нысэ лъыхъуэ йожьэ. ИмыгъуэтаIауэ къыздэкIуэжым, Урыхужь къиуауэ кърохьэ¬лIэри шур зэтрех, лIыр ерагъыу къыхокIыж; я гъунэгъу хъыджэбз псыхьэ кIуауэ хуэзэщ аби, хэлъадэри, шыр абы къыхишыжащ. ЛIыфIым тхьэигъэпсэу къыщыжриIэм, хъыджэбзыр къэпсалъэри:
– Тхьэ, псы къиуари фыз инатри зэхуэдэм,- жиIащ.- Благъэ жыжьэкIэ укъэмыкIуэу жыжьэ благъэкIэ укъэкIуамэ, сыт хъунт! – жери.
– Ар дауэ?- жиIэри къэуIэбжьащ,- жи, лIыфIыр.
– Дыргъыпс лъэмыжыр жыжьэми, нэхъ тыншу, нэхъ псынщIэу укъишэжынтэкъэ!- жи гъунэrъу хъыджэбзым.- Мы икIыпIэжьыр благъэ пэтми, уегъэгувэ, гугъу урегъэхь …
– Уэлэхьи, си къуэм нэхърэ сынэхъ делэжым сэ! – жери лIыфIым игурэ и щхьэрэ зобгъэж.- Хъыджэбз губзыгъэр си джабэ къыкIэщIэс пэтрэ, ар сымылъагъуу Джылахъстэней сокIуэ, Псыжь къыщызокIухь!
Арати, етIуанэ махуэм лъохъури, я гъунэгъу хъыджэбзыр и къуэ закъуэм къыхуешэ.
Къыхуешэ аби, тхьэмахуэ дэкIа-дэмыкIауэ, «накIуэ, щIалэ!»¬ – жеIэри, егъэшэс, здишэри щIишэри къыжримыIэу, дешри ирешажьэ. КIуэм-лъэм, кIуэм-лъэурэ, къуажэ гуэрым блэкIрэ пэт, хьэдэ дахыу хуозэ. йопсыххэри, лIыфIым жеIэ:
– Жэт, щIалэ, щIэунщIэт: а дахыр лIауэ пIэрэ, псэууэ п1эрэ?- жери.
ЩIалэм и жьэр Iурыхуащ:
– Ди адэ, мы жыпIар сыт хьэдыгъуэдахэ!- жиIэри.- Псэу дахыу хэт зылъэгъуар?
– EIым еIыж, уэ гъуамэр укъыспэпсэлъэжауэ!- жеIэ лIыфIми, и къуэм и натIэр щIопщкIэ кърехулэкI, кIэщIкIэ къегъазэри къокIуэж. ЩIалэри дэнэ кIуэнт, щIэмыхьэ-щIэмынэурэ къокIуэж аби, и лэгъунэм щыщIэхьэжкIэ, нысащIэр къыпожьэ:
– Мыр сыт, къурмэн сызыхуэхъун, къыпщыщIаIа?- жери.
– Ди адэр делэ хъуащ: къыпщыщIынкIэ ар уфIэмащIэ!
– Сыт телъыджэ, на-а, жыпIэр?
– А зиунагъуэрэ, губзыгъэм апхуэдэ жиIэрэ, губзыгъэм апхуэдэ ищIэрэ!- жери, къанэ щымыIэу къэхъуар хуеIуэтэж.
– Сэ нэхърэ унэхъ Iущ къызжомыIэнумэ, сэ зыгуэр уезгъэ¬дэIуэнт!- жи нысащIэм.- Бзылъхугъэм ди щхьэцыр кIыхьрэ ди акъылыр кIэщIу дыкъигъэщIами, дэри зыгуэр зэхыдох.
– ЖыIэт-тIэ, дегъэдаIуэт!
– А къурмэн сызыхуэхъун,- жи нысащIэм – зекIуэлIхэм «гъуэгум пкIэлъей къедз»- жаIэмэ, е хъыбарыжь къегъажьэ е уэрэдыжь къыхэдзэ жиIэу аращ кърагъэкIыр: хъыбарыфI е уэрэд дахэ уедаIуэмэ, гъуэгум и гугъур пщегъэгъупщэри гъуэгур кIэщI хъуауэ къыпфIегъэщI. ДяпэкIэ, гъуэгум пкIэлъей къедз къыбжаIэ¬мэ, уи гъусэр езэшауэ аращи, тезыгъэун гуэр егъэдаIуэ. ИтIани, къурмэн сызыхуэхъун, зекIуэлIым «гъуэгур къызэпыупщI»- жаIэ¬мэ, мэжэлIауэ аращи, епсыхыпIэ хъун къэгъуэт: е псынащхьэ, е псы Iуфэ, е жыг щIагъ тынш – абдеж щегъэпсых уи гъусэхэри, яхуэпщафIэ, гъашхэ, зегъэгъэпсэху. Аращ абыи къикIыр. ИтIани, къурмэн сызыхуэхъун, «мо щIалъхьэр псэууэ пIэрэ, лIауэ пIэрэ?»¬ – жаIэмэ, кърагъэкIыращ: лIыфIыр, цIыхуфIыр лIа нэужьи и цIэр дунеим къытонэ, псэум хуэдэу и хъыбар яIуатэ; цIыху мыхьэнэншэр зэрыщIалъхьэу ящогъупщэжри, дунейм щытетым дежи лIа пэлъы¬тэщ. Уэ уи адэр кхъэм щIэлъми псэунухэм ящыщщи, абы ещхь узэрыхъуным егупсыс!- жери къыжриIащ нысащIэм.
– Iэлоуэхь, сэ сызиделагъыр нобэ къэс сызышэча си адэр сыту тэмакъкIыхьу къыщIэкIа!- жери игъэщIэгъуащ, жи, щIалэм.
ЛIыфIыр щхьэгъубжэ лъабжьэм деж щыту къакIыщIэдэIухьти, арэзы хъуауэ IукIыжащ, жеIэ:
– Iыхьы, уэлэхьи, мис иджы нысэ хъун згъуэтам! – жери.¬ Уэлэхьи, си къуэм И щхьэми гупсысэ ирищIа хуэдэм!
Мазэ хьэгъуэлIыгъуэ яхуещI лIыфIми, загъэпсэхужа нэужь, «накIуэ, щIалэ»,- жери, егъэшэс аби, здишэри щIишэри жримыIэу, дешри ирешажьэ. КIуэм-лъэм, кIуэм-лъэурэ, сыхьэт гъуэгу якIуауэ, лIыфIым жеIэ:
– Гъуэгум пкIэлей къедзыт, щIалэ!- жери.
ЩIалэм хъыбарыжь кърегъажьэри, и адэм гъуэгу зытетыр щигъэгъупщэжауэ ешэ. КIуэм-лъэм, ишэм, кIуэм-лъэурэ, аргуэру лIыфIыр къопсалъэ:
– Гъуэгур къызэпыупщIыт, си щIалэ!- жери.
ЩIалэм зы псынащхьэ къехутэри, и адэр абдеж щрегъэпсых, щIакIуэр хуедз аби, уанэгур и пIэщхьагъыу егъэгъуэлъ, тIэкIу зыгъэпсэху жери. Езыр мэзым холъадэри, мэз джэд къеукI аби къехь, дзасэм фIэлъу егъажьэри, псори хьэзыр зэрыхъуу, уэрэдкIэ къегъэуш и адэр. И адэр шха нэужь, мэтIысри къэнэжар езым ешхыж.
Аргуэру йожьэжри, кIуэм-лъэм, кIуэм-лъэурэ, къуажэ гуэрым блэкI пэтрэ, хьэдэ дахыу ирохьэлIэ.
– Мы дахыр лIауэ пIэрэ, псэууэ пIэрэ?- жи лIыфIым.
ЩIалэм зрегъэлъэтэх аби, цIыхум яхохьэ, мыгувэу къегъэзэжри:
– Мыбы дахыр илъэс минкIэ псэууэ щIэлъынущ,- жи.
– НакIуэ-тIэ жеIэри, йопсых аби, жэназыщIым яхохьэ, хьэдэм пщIэшхуэ хуащIу щIалъхьэри йожьэж. КIуэм-лъэм, кIуэм-лъэурэ, мэзышхуэ гуэрым хыхьауэ, хуей щхъуантIэ дахэ ирохьэлIэ, псынэ цIыкIуи пэмыжыжьэу къыщыщIэжу. Мыбдежым зыщыдгъэпсэхунт жаIэри, яшхэр яутIыпщ аби, езыхэм загъэукIурий. ТIэкIу щхьэу¬къуауэ хъунщIакIуэ гуп къатоуэри, лIитIыр Iэпхлъэпх ящI:
– Гъуэгупэ шхыну абыи зытебгъэгусыхь хъункъым,- жаIэри.
– Дэ къытщIэфхынум хуэдипщI фэстмэ, дывутIыпщыжын?- жи лIыфIым.
– Япэ щIыкIэ къыдэптмэ!- жаIэ хъунщIакIуэхэм.
– НтIэ дыкъэвмыгъэпцIэжыну къытхуэфIуэ!
Уащхъуэ Мыващхъуэ КIанэкIэ тхьэ яIуэ, мылъкур къызэрытIэ¬рыхьэу фыдутIыпщыжынмэ, жаIэри.
– НтIэ дзыхь хуэпщI хъуну шууитI хэфхи, мопхуэдэ къуажэм си нысэм деж вгъакIуэ!
Хах шууитI.
– «КъуанщIэм я зыр къэгъанэ, къуанщIэм етIуанэр уныкъу аби, шищэм къахуэхьыр дыщэу, вищэм къахуэхьыр дыжьыну къет мы щIалитIым!»- жыфIи, псалъэ дэмыхуу, си нысэм жефIэж! Шищэрэ вищэрэ къэфхуфынкъэ?
– Къэтхуфынщ!
– Айдэ-тIэ, псалъи дэмыхуу, зэхэзыхи щымыIэу жефIэж!- жери къеутIыпщ.
ШууитIыр къокIуэри лIыфIым и псалъэр нысэм къыжраIэ.
– НэгъуэщI зыри жиIакъэ?- жи нысэм.
– Хьэуэ.
– НтIэ сэ ахэр къызэзгъэпэщыху мо хьэщIэщым фыщIэс!- жери яшхын-ирафыныр яхуегъэхь.
Езым къуажэм хегъэхьэри шууищэрэ лъэсищэрэ зыхурегъэшэс аби, къэхъуар яжреIэ. КъуанщIитI хъужыр шууитI къэкIуарати, хьэщIэщым къыщIашри, я зыр яукI, адрейм и Iэ ижьыр хупаупщI аби, ар я гъуазэу хуей щхъуантIэм зыкърагъашэ; ятоуэри хъунщIакIуэхэр зэтраукIэ, лIыфIымрэ лIыфIым и къуэмрэ хуит къащIыж аби, зэгъусэу къокIуэж. Къосыжри, гупым ефэ-ешхэ яхуещI, и нысэр къыщIрегъашэри афэрым жреIэ.
Абы япэ афэрым къэзылэжьа цIыхубз щыIакъым, жи.

Sayfalar: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16